Նվերներից ու փոփոխություններից առաջացած հույզերը աուտիզմի դեպքում
Հետամանորյա շրջանի զգայուն կողմերը
Ամանորյա տոները հաճախ ասոցացվում են ուրախության, նվերների և անակնկալների հետ։ Սակայն աուտիզմ ունեցող շատ երեխաների և մեծահասակների համար այս շրջանը կարող է բերել ոչ միայն դրական, այլև բարդ ու հակասական հույզեր։ Տոներից հետո՝ հետամանորյա փուլում, այդ հույզերը հաճախ ավելի ակնհայտ են դառնում։
Ինչու կարող են նվերներն ու փոփոխությունները դժվար լինել
Աուտիզմի դեպքում փոփոխությունների հանդեպ զգայունությունը բարձր է։ Տոնական շրջանը սովորաբար ներառում է․
առօրյա ռեժիմի խախտում
անսպասելի այցելություններ
նոր առարկաներ (նվերներ)
բարձր սպասելիքներ շրջապատի կողմից
Թեև նվերը նախատեսված է ուրախություն պատճառելու համար, այն կարող է ընկալվել որպես անծանոթ, անկանխատեսելի փոփոխություն, որը պահանջում է հարմարվողականություն։
Հնարավոր հուզական արձագանքներ
Աուտիզմ ունեցող անձը կարող է տոներից և նվերներից հետո դրսևորել․
շփոթություն կամ անհանգստություն
գերհուզականություն կամ լաց
հիասթափություն, նույնիսկ եթե նվերը «ճիշտ» է թվում
գերխթանում կամ հակառակը՝ փակվածություն
դժկամություն նոր խաղալիք կամ հագուստ օգտագործելու նկատմամբ
Այս արձագանքները երախտագիտության պակաս չեն։ Դրանք հաճախ կապված են զգայական, հուզական կամ ճանաչողական գերբեռնվածության հետ։
Երբ սպասելիքները չեն համընկնում իրականության հետ:
Շատ երեխաներ (և մեծահասակներ) ունեն հստակ պատկերացում, թե ինչ պետք է լինի տոնը կամ նվերը։ Երբ իրականությունը չի համապատասխանում այդ պատկերին, առաջանում է հիասթափություն, որը կարող է արտահայտվել վարքային դժվարություններով։
Կարևոր է հիշել, որ աուտիզմ ունեցող անձի համար հիասթափությունը կարող է լինել խորը և դժվար կարգավորվող, հատկապես եթե նա դժվարանում է իր հույզերը խոսքերով արտահայտել։
Ինչպես աջակցել հետամանորյա շրջանում
1. Տվեք ժամանակ հարմարվելու համար
Պետք չէ պարտադրել անմիջապես խաղալ նոր նվերով կամ կրել նոր հագուստ։ Թույլ տվեք անձին ինքնուրույն որոշել՝ երբ և ինչպես մոտենալ փոփոխությանը։
2. Օգնեք անվանել հույզերը
Պարզ և հստակ լեզվով կարող եք ասել․
«Կարծես դու շփոթված ես»
«Միգուցե հիասթափված ես, որովհետև սա այն չէ, ինչ սպասում էիր»
Հույզերի անվանումը օգնում է դրանք ավելի կառավարելի դարձնել։
3. Նորմալացրեք տարբեր զգացողությունները
Կարևոր է փոխանցել, որ կարելի է միաժամանակ զգալ և՛ ուրախություն, և՛ անհանգստություն։ Բոլոր հույզերը ընդունելի են։
4. Վերադարձրեք կանխատեսելիությունը
Տոներից հետո հնարավորինս արագ վերականգնեք ծանոթ ռեժիմը՝ քնի ժամերը, սնունդը, առօրյա գործունեությունը։ Սա նվազեցնում է հուզական լարվածությունը։
5. Ուշադրություն դարձրեք զգայական միջավայրին
Նվերները կարող են ունենալ ձայներ, լույսեր կամ հպումներ, որոնք գերխթանող են։ Անհրաժեշտության դեպքում սահմանափակեք դրանց օգտագործումը կամ առաջարկեք հանգիստ այլընտրանքներ։
Ծնողների և խնամակալների համար
Հետամանորյա շրջանում ծնողները նույնպես կարող են զգալ հոգնածություն կամ հիասթափություն՝ երբ տոնական «ուրախությունը» չի արդարացնում սպասելիքները։ Կարևոր է հիշել․
դուք վատ ծնող չեք, եթե ամեն ինչ իդեալական չի անցել
աուտիզմ ունեցող անձի արձագանքը նպատակ չունի ձեզ վիրավորելու
աջակցությունը երբեմն նշանակում է պարզապես լինել կողքին և չշտկել ամեն հույզ
Եզրակացություն
Նվերներն ու տոնական փոփոխությունները կարող են լինել ուրախ, բայց նաև բարդ փորձառություն աուտիզմ ունեցող մարդկանց համար։ Հետամանորյա շրջանը հնարավորություն է՝ դանդաղելու, վերականգնելու հավասարակշռությունը և ավելի լավ հասկանալու անձի հուզական կարիքները։ Ընդունումը, համբերությունը և կանխատեսելիությունը այս փուլում ամենակարևոր նվերներն են։
