Աուտիզմ ունեցող երեխաները սովորում և ընկալում են աշխարհը յուրահատուկ ձևով։ Խաղերն ու վարժությունները կարող են դառնալ ոչ միայն զվարճալի զբաղմունք, այլ նաև՝ կարևոր գործիք հաղորդակցման, զգայական կարգավորման, շարժողական և սոցիալական հմտությունների զարգացման համար։
Ստորև ներկայացված են խաղեր և վարժություններ, որոնք կարելի է կիրառել տանը կամ մասնագետի հետ աշխատելիս։
🎲 1. Զգայական խաղեր (Sensory Play)
Աուտիզմ ունեցող շատ երեխաներ ունեն սենսորային գերզգայունություն կամ թերզգայունություն։ Զգայական խաղերը օգնում են երեխային ճանաչել և կարգավորել իր զգացողությունները։
Օրինակներ․
Խաղ ավազի, ջրի, բրնձի կամ լոբու մեջ
Պլաստիլին, կինետիկ ավազ
Տարբեր հյուսվածքով առարկաների շոշափում (փափուկ, կոպիտ, սառը, տաք)
Ինչպես է օգնում երեխային․
Նվազեցնում է սթրեսը
Բարելավում է կենտրոնացումը
Օգնում է սենսորային ինքնակարգավորմանը
🧩 2. Փազլներ և դասավորության խաղեր
Փազլները և առարկաների դասավորումը նպաստում են մտածողության և մանր մոտորիկայի զարգացմանը։
Օրինակներ․
Փազլներ մեծ կտորներով
Գույներով կամ ձևերով դասավորելու խաղեր
Կուբիկներ, լեգո
Ինչպես է օգնում երեխային․
Զարգացնում է տրամաբանական մտածողությունը
Բարելավում է աչք–ձեռք կոորդինացիան
Օգնում է կենտրոնանալ առաջադրանքի վրա
🗣️ 3. Խոսքի և հաղորդակցման խաղեր
Խաղի միջոցով խոսքը զարգացնելը հաճախ ավելի արդյունավետ է, քան ստիպողական վարժությունները։
Օրինակներ․
Պատկերներով քարտեր (կենդանիներ, զգացմունքներ, առարկաներ)
Դերային խաղեր (խանութ, բժիշկ, խոհանոց)
Հերթափոխով խաղեր (գնդակ նետել իրար)
Ինչպես է օգնում երեխային․
Զարգացնում է խոսքը և հաղորդակցման ցանկությունը
Սովորեցնում է հերթ սպասել
Օգնում է հասկանալ սոցիալական կանոնները
🧘 4. Շարժողական և հանգստացնող վարժություններ
Շարժումը կարևոր է ինչպես մարմնի, այնպես էլ հոգեկան հավասարակշռության համար։
Օրինակներ․
Թռիչքներ տեղում կամ բատուտի վրա
Գնդակի վրա նստելով հավասարակշռության վարժություններ
Խորը շնչառության պարզ վարժություններ
Ինչպես է օգնում երեխային․
Օգնում է լիցքաթափվել
Նվազեցնում է անհանգստությունը
Բարելավում է մարմնի վերահսկումը
🎨 5. Ստեղծագործական խաղեր
Ստեղծագործական գործունեությունը հնարավորություն է տալիս երեխային արտահայտվել առանց խոսքի։
Օրինակներ․
Նկարչություն մատներով կամ խոզանակով
Երաժշտություն, թմբուկ կամ պարզ գործիքներ
Պատմություններ ստեղծել պատկերների միջոցով
Ինչպես է օգնում երեխային․
Զարգացնում է երևակայությունը
Օգնում է արտահայտել զգացմունքները
Բարձրացնում է ինքնավստահությունը
Կարևոր խորհուրդներ ծնողների և մասնագետների համար
Յուրաքանչյուր երեխա յուրահատուկ է․ ընտրեք խաղերը նրա հետաքրքրություններին համապատասխան
Մի ստիպեք երեխային խաղալ․ խաղը պետք է լինի հաճելի
Կրկնությունը կարևոր է, բայց ճնշումը՝ ոչ
Փոքր առաջընթացն էլ մեծ ձեռքբերում է
