Մարդկային հաղորդակցությունը հաճախ սահմանափակվում է միայն բառերով։ Սակայն նրանց համար, ովքեր ապրում են աուտիկ սպեկտրում, բառերը երբեմն դառնում են նեղ ու անհարմար հագուստ։ Շատ աուտիկ երեխաներ և մեծահասակներ ունենում են խոսքի հապաղում կամ ընդհանրապես չեն խոսում, ինչը շրջապատի մոտ սխալմամբ ստեղծում է տպավորություն, թե նրանք ասելիք չունեն։
Իրականում նրանց ներաշխարհը եռում է հույզերով, պատկերներով ու մտքերով։ Եվ հենց այստեղ է, որ օգնության է հասնում արվեստը՝ դառնալով անփոխարինելի կամուրջ, որտեղ հնչյուններն ու գույները փոխարինում են ձայնին։
1. Կտավը՝ որպես էմոցիաների հայելի
Արտ-թերապիան (նկարչություն, կավագործություն, կոլաժ) աուտիզմով անձանց հնարավորություն է տալիս «պատմել» իրենց վիճակի մասին առանց տագնապի։ Երբ երեխան վրձին է վերցնում, գույների ընտրությունը, հարվածների ուժգնությունն ու պատկերները դառնում են նրա խոսքը։
Նկարչությունը թույլ է տալիս ազատվել կուտակված սթրեսից և զգայական գերբեռնվածությունից։ Շատ ծնողներ և թերապիստներ նկատում են, որ նկարելու ընթացքում երեխաները դառնում են ավելի հանգիստ, կենտրոնացած, իսկ նրանց տագնապայնության մակարդակը կտրուկ նվազում է։
2. Հանճարներ, որոնց աշխարհը ճանաչեց արվեստի շնորհիվ
Պատմությունը գիտի բազմաթիվ աուտիկ արվեստագետների, ովքեր հեղաշրջում են արել արվեստում։
• Սթիվեն Ուիլթշիր (Stephen Wiltshire). Այս բրիտանացի նկարիչը չէր խոսում մինչև 5 տարեկանը։ Սակայն նա ունի ֆենոմենալ տեսողական հիշողություն։ Սթիվենին բավական է ընդամենը մեկ անգամ ուղղաթիռով թռչել քաղաքի (օրինակ՝ Նյու Յորքի կամ Լոնդոնի) վրայով, և նա կարող է հիշողությամբ, մինչև վերջին պատուհանի ճշգրտությամբ, թղթին հանձնել ամբողջ քաղաքի համայնապատկերը։
• Իրիս Գրեյս (Iris Grace). Մի փոքրիկ աղջիկ, ով աուտիզմի պատճառով դժվարանում էր հաղորդակցվել, արտ-թերապիայի շնորհիվ սկսեց ստեղծել այնպիսի տպավորիչ իմպրեսիոնիստական կտավներ, որոնք արժանացան արվեստագետների բարձր գնահատականին և համեմատվեցին Կլոդ Մոնեի գործերի հետ։
3. Երաժշտություն. Ուղեղի նոր նեյրոնային կապեր
Երաժշտական թերապիան ևս մեկ հզոր գործիք է։ Ուղեղի այն հատվածները, որոնք պատասխանատու են երաժշտության ընկալման համար, հաճախ աուտիզմով անձանց մոտ զարգացած են լինում յուրահատուկ ձևով։
• Ռիթմ և կառուցվածք. Երաժշտությունն ունի հստակ կառուցվածք (տակտ, ռիթմ), ինչը հանգստացնող է աուտիկ ուղեղի համար։
• Համատեղ նվագակցում. Երբ երեխան թերապիստի կամ ծնողի հետ միասին թմբուկ է խփում կամ դաշնամուր նվագում, դա դառնում է նրանց առաջին «երկխոսությունը»։ Նրանք լսում են միմյանց, պատասխանում հնչյուններով և սովորում սոցիալական փոխազդեցության հիմունքները։
Ամփոփում
Արվեստը բուժում է հոգին և կոտրում լռության պատնեշները։ Այն մեզ հիշեցնում է, որ հաղորդակցվել չի նշանակում միայն բառեր արտասանել։ Լսելով աուտիզմ ունեցող անձանց երաժշտությունը կամ նայելով նրանց կտավներին՝ մենք հնարավորություն ենք ստանում տեսնելու մի հրաշալի, գունեղ ու խորը աշխարհ, որը թաքնված է լռության հետևում։
________________________________________
