Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումը (ԱՍԽ) նեյրոկենսաբանական զարգացման առանձնահատկություն է, որը ազդում է անձի հաղորդակցության, սոցիալական փոխհարաբերությունների, վարքի և տեղեկատվության ընկալման վրա։
«Սպեկտր» եզրույթը նշանակում է, որ աուտիզմը դրսևորվում է բազմազան ձևերով և տարբեր աջակցության կարիքներով։
Կրթական և սոցիալական ոլորտում կարևոր է աուտիզմը դիտարկել ոչ թե որպես սահմանափակում, այլ որպես տարբերություն, որը պահանջում է համապատասխան միջավայր և անհատական մոտեցում։
Աուտիզմի աջակցության աստիճանները (DSM-5)
Ժամանակակից մոտեցման համաձայն՝ աուտիզմը դասակարգվում է ըստ աջակցության անհրաժեշտության մակարդակի։
Աստիճան 1 – Պահանջում է աջակցություն
Այս խմբի երեխաներն ու մեծահասակները սովորաբար ունեն զարգացած խոսք և մտավոր կարողություններ, սակայն դժվարանում են սոցիալական շփումներում։
Դրսևորումներ
Դժվարություններ հասակակիցների հետ փոխհարաբերություններում
Սոցիալական կանոնների և ենթատեքստի ընկալման խնդիրներ
Սահմանափակ կամ շատ ինտենսիվ հետաքրքրություններ
Փոփոխությունների նկատմամբ զգայունություն
📘 Կրթական միջավայրում նրանք կարող են հաջողությամբ ներգրավվել հանրակրթական ծրագրերում՝ ուսուցչի կամ մասնագետի թեթև աջակցությամբ։
Աստիճան 2 – Պահանջում է էական աջակցություն
Այս աստիճանի դեպքում դժվարություններն ավելի արտահայտված են և պահանջում են համակարգված աջակցություն։
Դրսևորումներ
Սահմանափակ խոսք կամ հաղորդակցման այլընտրանքային միջոցների անհրաժեշտություն
Սոցիալական շփման դժվարություններ նույնիսկ աջակցությամբ
Կրկնվող վարքագծի և ռիգիդության դրսևորումներ
Ինքնուրույնության սահմանափակում առօրյա գործունեության մեջ
📘 Կրթական գործընթացում անհրաժեշտ է անհատական կրթական ծրագիր, կառուցվածքային միջավայր և բազմամասնագիտական աջակցություն։
Աստիճան 3 – Պահանջում է շատ մեծ աջակցություն
Այս աստիճանը բնութագրվում է հաղորդակցության և ինքնուրույն գործունեության խորը դժվարություններով։
Դրսևորումներ
Խոսքի բացակայություն կամ շատ սահմանափակ հաղորդակցում
Սոցիալական փոխհարաբերությունների խիստ սահմանափակում
Խիստ արտահայտված կրկնվող վարքագիծ և զգայական զգայունություն
Ինքնասպասարկման հմտությունների բացակայություն կամ նվազ զարգացում
📘 Այս երեխաներն ու մեծահասակները կարիք ունեն շարունակական խնամքի, հատուկ կրթական ծրագրերի և ինտենսիվ մասնագիտական աջակցության։
Կրթական և սոցիալական ներառում
Աուտիզմ ունեցող անձանց արդյունավետ ներառումը հնարավոր է՝
վաղ հայտնաբերման և միջամտության
անհատական կրթական ծրագրերի
ծնողների և մասնագետների համագործակցության
ներառական և ընդունող միջավայրի ձևավորման միջոցով
Աուտիզմը հիվանդություն չէ, և ճիշտ աջակցության դեպքում աուտիզմ ունեցող անձինք կարող են զարգացնել իրենց կարողությունները և ակտիվ մասնակցություն ունենալ հասարակական կյանքում։
