SMART մեթոդաբանությունը աուտիզմի ոլորտում. Ինչպե՞ս սահմանել արդյունավետ նպատակներ

Աուտիզմի սպեկտրի խանգարում (ԱՍԽ) ունեցող երեխաների զարգացման և թերապիայի ընթացքում ծնողներն ու մասնագետները հաճախ կանգնում են մեծ մարտահրավերի առաջ. ինչպե՞ս հասկանալ, թե որ ուղղությամբ շարժվել և ինչպես չափել երեխայի առաջընթացը: «Բարելավել խոսքը» կամ «սովորեցնել ինքնուրույնություն» ձևակերպումները չափազանց վերացական են և հաճախ հանգեցնում են հիասթափության, քանի որ չունեն հստակ սահմաններ:
Այստեղ օգնության է հասնում SMART մեթոդաբանությունը, որը վաղուց արդեն բիզնես կառավարումից տեղափոխվել է հատուկ կրթության և վերականգնողական թերապիայի (օրինակ՝ ABA թերապիա) ոլորտ:
Ի՞նչ է SMART-ը աուտիզմի համատեքստում
SMART-ը հապավում է, որի յուրաքանչյուր տառ բնութագրում է նպատակադրման հիմնական չափանիշը.
• S – Specific (Հստակ/Որոշակի): Նպատակը պետք է լինի կոնկրետ: Փոխանակ ասելու՝ «Երեխան պետք է ավելի լավ հաղորդակցվի», նպատակը պետք է հստակեցնի գործողությունը, օրինակ՝ «Երեխան պետք է սովորի ժեստով կամ բառով խնդրել ջուր»:
• M – Measurable (Չափելի): Ինչպե՞ս ենք իմանալու, որ նպատակին հասել ենք: Անհրաժեշտ է սահմանել քանակական ցուցանիշներ: Օրինակ՝ «5 փորձից 4-ի դեպքում» կամ «օրական առնվազն 3 անգամ»:
• A – Achievable (Հասանելի/Իրականանալի): Նպատակը պետք է համապատասխանի երեխայի ներկայիս հմտություններին և տարիքին: Այն պետք է լինի մի փոքր առաջ քայլ, բայց ոչ անհնարին հանձնարարություն:
• R – Relevant (Համապատասխան/Կարևոր): Նպատակը պետք է իրական ազդեցություն ունենա երեխայի և ընտանիքի կյանքի որակի վրա: Օրինակ՝ կոշիկի թելերը կապել սովորելը ավելի ակտուալ է, քան երկրաչափական պատկերների անունները անգիր անելը, եթե երեխան ունի ինքնասպասարկման խնդիր:
• T – Time-bound (Ժամանակով սահմանափակված): Պետք է սահմանվի հստակ վերջնաժամկետ: Օրինակ՝ «3 ամսվա ընթացքում» կամ «մինչև ուսումնական կիսամյակի ավարտը»:
Ոչ SMART և SMART նպատակների համեմատություն
Որպեսզի տարբերությունն ավելի ակնառու լինի, դիտարկենք մի քանի օրինակ.
Ոչ SMART նպատակ (Սխալ տարբերակ) SMART նպատակ (Ճիշտ տարբերակ)
Արամը պետք է դադարի բարկանալ խաղալիքը ձեռքից վերցնելիս: հաջորդ 2 ամսվա ընթացքում, երբ Արամից վերցնում են խաղալիքը, նա 5 դեպքից 4-ում պետք է ագրեսիա ցուցաբերելու փոխարեն օգտագործի «տո՛ւր» քարտը (PECS):
Անին պետք է սովորի ինքնուրույն հագնվել: Մինչև նոյեմբերի 1-ը, Անին կկարողանա ինքնուրույն հագնել իր բաճկոնը (առանց մեծահասակի հուշման) 10-ից 8 դեպքերում, երբ պատրաստվում է դուրս գալ զբոսանքի:
Դավիթը պետք է սկսի խոսել: Հաջորդ 6 շաբաթների ընթացքում Դավիթը կսովորի արտասանել առնվազն 5 հստակ բառ՝ իր հիմնական կարիքները հայտնելու համար (ջուր, հաց, տուր, արի, տուն)՝ կրկնելով թերապիստի հետևից:
Ինչո՞ւ է սա կարևոր աուտիզմի դեպքում
1. Սթրեսի նվազեցում ծնողների համար: Երբ նպատակները փոքր են և հստակ, ծնողները տեսնում են իրական առաջընթացը և չեն հուսահատվում «երկար ճանապարհից»:
2. Թիմային աշխատանքի ներդաշնակություն: Բժիշկը, հոգեբանը, լոգոպեդը և ծնողը սկսում են շարժվել նույն ուղղությամբ, քանի որ նպատակը ձևակերպված է բոլորի համար հասկանալի լեզվով:
3. Ճկունություն: Եթե սահմանված ժամկետում (օրինակ՝ 1 ամսում) չափելի արդյունքին չենք հասել, ապա մեթոդը հուշում է, որ պետք է վերանայել «A» (հասանելիություն) չափանիշը և նպատակն ավելի պարզեցնել:
Ամփոփում
Աուտիզմ ունեցող երեխայի զարգացումը մարաթոն է, ոչ թե սպրինտ: SMART մեթոդաբանությունը թույլ է տալիս այդ մարաթոնը բաժանել հստակ տարածությունների, որտեղ յուրաքանչյուր փոքրիկ հաղթանակ չափելի է և տեսանելի: Սահմանելով հստակ, չափելի և իրատեսական նպատակներ՝ մենք երեխային տալիս ենք հաջողության հասնելու առավելագույն հնարավորություն: