Դպրոցական կյանքին անցում կատարելը շրջադարձային փուլ է ցանկացած երեխայի և նրա ընտանիքի համար: Աուտիզմի սպեկտրի խանգարում (ԱՍԽ) ունեցող երեխաների դեպքում այս գործընթացը պահանջում է առավել համակարգված և երկարատև նախապատրաստում: Միջավայրի փոփոխությունը, նոր կանոնները, սոցիալական փոխազդեցությունները և սենսորային ծանրաբեռնվածությունը կարող են տագնապ առաջացնել երեխայի մոտ: Մասնագիտական ճիշտ մոտեցումը և տանն իրականացվող նպատակային աշխատանքը կարող են այս անցումը դարձնել առավել սահուն և հարմարավետ:
Ստորև ներկայացված են այն հիմնական ռազմավարությունները, որոնք կօգնեն նախապատրաստել ԱՍԽ ունեցող երեխային դպրոցական միջավայրին:
1. Տեսողական աջակցության կիրառում (Visual Support)
Աուտիզմ ունեցող երեխաների մեծ մասն ինֆորմացիան ավելի լավ ընկալում է տեսողական ալիքով: Դպրոցի անհայտությունը վախեցնող է, ուստի անհրաժեշտ է տեսանելի դարձնել սպասվելիք փոփոխությունները.
• Օրվա տեսողական չվացուցակներ. Պատրաստեք նկարներով քարտեր, որոնք ցույց են տալիս դպրոցական օրվա հերթականությունը՝ արթնանալ, նախաճաշել, դպրոց գնալ, դասեր, վերադարձ տուն:
• Սոցիալական պատմություններ. Ստեղծեք կարճ, պատկերազարդ պատմություններ այն մասին, թե ինչ է դպրոցը, ինչպես է պետք նստել դասարանում, ինչպես դիմել ուսուցչին կամ ինչ անել դասամիջոցին: Սա օգնում է երեխային կանխատեսել իրավիճակները:
2. Ծանոթացում ֆիզիկական միջավայրին և անձնակազմին
Մինչ ուսումնական տարվա մեկնարկը, հնարավորության դեպքում, կազմակերպեք այցելություններ դպրոց:
• Շրջայց դպրոցում. Երեխային ցույց տվեք իր ապագա դասասենյակը, սանհանգույցը, բուֆետը և բակը: Թույլ տվեք նրան շոշափել նստարանները, քայլել միջանցքներով, երբ այնտեղ աղմուկ չկա:
• Հանդիպում ուսուցչի հետ. Կարճատև հանդիպումը դասվարի կամ հատուկ մանկավարժի հետ կօգնի երեխային հարմարվել նոր դեմքերին և ձայնին: Լուսանկարեք ուսուցչին և դպրոցի շենքը, որպեսզի տանը հաճախակի ցույց տաք երեխային:
3. Կանխարգելիչ սենսորային հարմարեցում
Դպրոցը լի է սենսորային գրգռիչներով՝ զանգի ձայնը, երեխաների աղմուկը, լյումինեսցենտային լուսավորությունը:
• Օգնող միջոցների ընտրություն. Եթե երեխան զգայուն է աղմուկի նկատմամբ, նախապես սովորեցրեք նրան կրել ձայնամեկուսիչ ականջակալներ:
• Դպրոցական հագուստ. Գնեք դպրոցական համազգեստը կամ հագուստը մի քանի շաբաթ շուտ: Թույլ տվեք երեխային հագնել այն տանը, որպեսզի մաշկը սովորի նոր կտորին, պիտակներին կամ կոճակներին:
4. Ռեժիմի աստիճանական փոփոխություն
Ամառային արձակուրդներից հետո քնի և արթնանալու ռեժիմի կտրուկ փոփոխությունը կարող է սթրեսի աղբյուր դառնալ: Ուսումնական տարվանից առնվազն 2-3 շաբաթ առաջ սկսեք աստիճանաբար՝ օրական 10-15 րոպեով, շուտ արթնացնել և շուտ քնեցնել երեխային՝ մոտենալով դպրոցական ժամանակացույցին:
5. Սոցիալական և ֆունկցիոնալ հմտությունների մշակում
Դպրոցում ակադեմիական գիտելիքներից առավել կարևոր են ֆունկցիոնալ հմտությունները.
• Ինքնասպասարկում. Մարզեք երեխային ինքնուրույն բացել և փակել պայուսակը, սննդի տուփը, ջրի շիշը, հագնել և հանել կոշիկները կամ վերարկուն:
• Կարիքների արտահայտում. Եթե երեխան ունի խոսքի դժվարություններ, համոզվեք, որ նա ունի հասանելի միջոց (ժեստ, քարտ կամ հավելված)՝ հուշելու համար, որ ունի զուգարանի կարիք, ծարավ է կամ հոգնել է:
6. Համագործակցություն դպրոցի բազմամասնագիտական թիմի հետ
Արդյունավետ ներառման գրավականը ծնողների, հոգեբանի, հատուկ մանկավարժի և ուսուցչի մշտական կապն է:
• Տեղեկատվական թերթիկ. Պատրաստեք կարճ բնութագիր երեխայի մասին: Նշեք նրա ուժեղ կողմերը, նախասիրությունները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են հանգեցնել վարքային դրսևորումների (թրիգերներ), և այն մեթոդները, որոնք օգնում են հանգստացնել նրան:
• Անհատականացված մոտեցում. Մասնակցեք Անհատական ուսուցման պլանի (ԱՈՒՊ) մշակմանը՝ սահմանելով իրատեսական նպատակներ երեխայի համար:
Աուտիզմ ունեցող երեխայի նախապատրաստումը դպրոցին արագ գործընթաց չէ: Այն պահանջում է համբերություն, հետևողականություն և փոքր հաջողությունների արժևորում: Ճիշտ կազմակերպված նախապատրաստական աշխատանքը նվազեցնում է անհանգստությունը և հիմք ստեղծում, որպեսզի կրթական միջավայրը երեխայի համար դառնա զարգացման և ինքնադրսևորման ապահով տարածք:
